Het Nummer 1-syndroom, Kūkan en de les over afstand en kwetsbaarheid
In de dojo hoor je mij regelmatig spreken over je afstand bewaken, timing en rust bewaren. Als je wat dieper graaft in de traditionele Japanse vechtsporten/krijgskunsten zoals judo, jujutsu, aikido, kom je al snel uit bij twee termen die daar de kern van vormen: ma (間) en kūkan (空間).
Voordat mensen het woord kūkan gingen gebruiken, sprak men simpelweg over ma. Dat betekent tegelijkertijd ’tijd’ én ‘ruimte’. Het is het interval tussen twee punten, de afstand tussen jou en je trainingspartner, maar net zo goed de pauze tussen twee woorden of het ritme van je ademhaling (chōshi). Het is datgene wat ons als mensen met elkaar verbindt.
Hoe ga je om met je eigen ruimte? Hoe ga je om met de tijd die je hebt? Gebruik je die tijd verstandig?
Tijdens het trainen op de mat is de ruimte nooit leeg, het is dan de plek waar intentie en realiteit naar boven komen.
Het ‘Nummer 1-syndroom’ en de drang naar controle
Wat helaas nog veel in de vechtsportwereld heerst is de mentaliteit dat je de beste van de club, regio of het land moet zijn. Deze sportmentaliteit heeft natuurlijk ook zijn voordelen, maar waar men dan uiteindelijk in terecht kan komen is het ‘nummer 1-syndroom’. Dit kan gevolgen hebben dat ze uiteindelijk van binnen leeglopen waardoor ze de connectie met hun trainingspartners en het plezier in de kunst verliezen.
Waarom gebeurt dit dan toch? Dit kan vooral te maken hebben met dat er in de huidige tijd vechtsport vaak wordt benaderd als een schoolsysteem, je volgt alles netjes op en je behaalt je banden. En basta, je bent er!
Of ze zien het als een verzameling van trofeeën, hoe meer ik win en trofeeën krijg, hoe eerder ik als een ‘goede Budoka’ wordt gezien, terwijl het in wezen draait om zelfdiscipline. Jezelf disciplineren betekent dat je je eigen fouten onder ogen durft te komen en jezelf continu openstelt voor correctie. Dat je constant terugkeert naar de werktafel om aan je basis te werken, om blokkades die je voorheen niet zag weer op te lossen. Het gaat om zelfhervorming (technisch, mentaal en psychologisch). Dat is een intern gevecht tegen je eigen ongeduld en je eigen ego.
Kūkan: Van houterig calculeren naar ontspannend schaken.
Als je naar het Japanse karakter kijkt, staat kū (空) voor de open lucht, de leegte of het ongrijpbare, en kan (間) voor het interval of de tussenruimte. Samen vormt het kūkan: de dynamische ruimte waarin alles beweegt.
In het begin leer je die ruimte heel systematisch beheren. Zie het als het opzetten van een submission of het drillen van een takedown: begin positie, transitie, je pakt een vast punt en leert de hoek bepalen. Maar naarmate je groeit, verandert dat:
Je beweegt met minder spanning en creëert meer effect: Je leert geforceerde spierkracht en spanning los te laten waardoor je bewegingen subtieler, zachter en juist daardoor vele malen effectiever worden.
Synchroniseren (awase): Zodra iemand op je afkomt met de intentie om aan te vallen, moet jouw timing samensmelten met die van de ander. Als jouw timing niet klopt met de ruimte die je hebt, klapt je hele verdediging in elkaar. Bye bye guard retention….
Het voelen in plaats van forceren: Je lichaam leert rekenen met de omgeving, met weerstand, frictie en de intentie van je tegenstander.
Elke stap die je zet, elke grip die je pakt en elke ademhaling die je neemt, creëert een reactie in de ruimte. Als je dat eenmaal doorhebt, stop je met het forceren van technieken.
Je aanraking laat zien wie je bent
In klassieke disciplines geldt vaak: hoe minder iemand praat, hoe scherper en zuiverder de techniek meestal is. De manier waarop je staat (kamae), de manier waarop je iemands houding/postuur breekt en de exacte druk van je vingers vertellen direct wie je bent (kokoro no kamae, kamae van je hart). Je aanraking laat meteen weten of je rolt vanuit paniek, bewijsdrang of beheerste rust. Het mooie is dat er op de mat bijna niets te verbergen valt, je lichaamstaal laat zien wie je bent..
De echte les van afstand en kwetsbaarheid
Dat hele verhaal over kūkan, afstand en discipline krijgt pas echt lading als het leven je fysiek stilzet. Bijvoorbeeld bij een ziekte of verlies, situaties die plotseling in je leven gebeuren en waar je je niet op kon voorbereiden. Dat je afhankelijk wordt van anderen en beseft dat je mentaal wel wilt maar fysiek niet meer kan. Op zulke momenten verdwijnt elke vorm van arrogantie binnen één seconde.
Juist daar ligt de diepere les van kūkan. Afstand bewaren, discipline tonen en rekening houden met veiligheid, zowel mentaal als fysiek. Dit is geen teken van angst of zwakte; het is respect voor het leven en voor jezelf.
Op de mat werkt dat exact hetzelfde. Je draagt zorg voor jezelf maar ook voor de man of vrouw die tegenover je staat. Gebruik je beheersing van tijd en ruimte om een veilige omgeving te bouwen waarin iedereen sterker kan worden en niet om jezelf ten koste van een ander te bewijzen.
Wil jij ook leren om jezelf te verdedigen op de grond? Kom dan langs voor een gratis proefles! Tijdens deze les maak je kennis met de basistechnieken en ervaar je zelf hoe het is om te trainen in een veilige, motiverende omgeving.
